مشکلات سیستم حرکتی بدن شامل استخوان‌ها، مفاصل، رباط‌ها، تاندون‌ها و ستون فقرات در دسته بیماری‌های ارتوپدی قرار می‌گیرند. در شهر تهران به دلیل فعالیت‌های پرفشار، آسیب‌های ورزشی، حوادث و شیوع دردهای مفصلی و ستون فقرات ناشی از پشت‌میزنشینی یا کهولت سن، مراجعه به جراح و متخصص ارتوپدی جزو مراجعات پرشمار درمانی است.

در این مقاله، راهنمای کاملی برای شناخت حوزه‌های فوق‌تخصصی ارتوپدی، معرفی پزشکان و مراکز مطرح بر اساس مناطق تهران، و چک‌لیست ضروری قبل از ویزیت گردآوری شده است.

متخصص ارتوپدی (جراح استخوان و مفاصل) چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟

متخصص ارتوپد پزشکی است که پس از دوره عمومی، دوره تخصصی جراحی استخوان و مفاصل را گذرانده و بیماری‌ها را با دو رویکرد غیرجراحی (دارو، تزریقات داخل مفصلی، گچ‌گیری، فیزیوتراپی) یا جراحی درمان می‌کند.

امروزه رشته ارتوپدی به فلوشیپ‌ها و فوق‌تخصص‌های مجزا تقسیم می‌شود:

1. جراحی زانو و آرتروسکوپی: درمان پارگی رباط صلیبی (ACL)، مینیسک، انحرافات پا (پرانتزی/ضربدری) و تعویض کامل مفصل زانو (آرتروپلاستی).
2. جراحی لگن و مفصل ران (هیپ): درمان ساییدگی لگن، سیاه‌شدن سر استخوان ران (نکروز آواسکولار) و تعویض مفصل لگن.
3. جراحی شانه و دست (اندام فوقانی): پارگی تاندون روتاتور کاف، دررفتگی‌های مکرر شانه، سندرم تونل کارپال و آسیب‌های تاندونی مچ دست.
4. جراحی ستون فقرات (اسپاین): تنگی کانال نخاعی، فتق دیسک کمر و گردن، سرخوردگی مهره‌ها و انحراف ستون فقرات (اسکولیوز).
5. جراحی پا و مچ پا (فوت و انکل): درمان انحراف شست پا (هالوکس والگوس)، پیچ‌خوردگی‌های مکرر، صافی کف پا و شکستگی‌های مچ.
6. ارتوپدی اطفال: درمان دررفتگی مادرزادی لگن، پاچنبری (کلاب‌فوت) و ناهنجاری‌های رشدی استخوان در کودکان.

جدول تفکیکی جراحان و مراکز ارتوپدی معتبر در مناطق تهران

درمان‌های غیرجراحی رایج در مطب ارتوپد

بسیاری از بیماران با شنیدن عنوان «جراح ارتوپد» نگران عمل جراحی می‌شوند؛ در حالی که بیش از ۸۰ درصد بیماری‌های ارتوپدی ابتدا با روش‌های کم‌تهاجمی مدیریت می‌شوند:

• تزریقات مفصلی: تزریق ژل هیالورونیک اسید برای روان‌کاری مفصل و کاهش سایش در زانو.
• پی‌آرپی (PRP) و ارتوکین: استفاده از پلاسمای غنی از پلاکت خون خود بیمار جهت ترمیم التهاب مزمن تاندون‌ها و آرتروزهای خفیف تا متوسط.
• بریس و ارتز: تجویز مچ‌بند، زانوبندهای زاویه‌دار یا کفی‌های طبی بر اساس اسکن سه‌بعدی پا.
• ارجاع هدفمند به فیزیوتراپی: تنظیم پروتکل تقویت عضلات محافظ اطراف مفاصل برای کاهش بار تحمیلی بر غضروف.

چک‌لیست ضروری قبل از مراجعه به دکتر ارتوپد

1. همراه داشتن تمامی تصاویر رادیولوژی: فیلم رادیوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا MRI را به همراه گزارش کتبی (Report) و لوح فشرده (CD) با خود ببرید؛ پزشک نیاز به مشاهده مستقیم تصاویر دارد.
2. پوشیدن لباس راحت: برای معاینه زانو و پا از شلوارهای آزاد یا ورزشی و برای معاینه شانه و ستون فقرات از پوشش مناسب برای معاینه فیزیکی استفاده کنید.
3. یادداشت دقیق شرح درد: درد در چه ساعاتی از شبانه‌روز بیشتر است؟ آیا صدای تق‌تق در مفصل حس می‌کنید؟ آیا احساس خالی‌کردن زانو یا قفل‌شدگی دارید؟
4. سوابق بیماری‌های زمینه‌ای: دیابت، پوکی استخوان (استئوپروز)، بیماری‌های روماتیسمی و مصرف طولانی‌مدت کورتون تأثیر مستقیم روی استخوان‌ها دارند و باید به پزشک اطلاع داده شوند.

سوالات متداول (FAQ)

۱. تفاوت متخصص ارتوپدی با متخصص طب فیزیکی چیست؟

متخصص ارتوپدی جراح است و علاوه بر درمان‌های دارویی، در صورت لزوم جراحی باز و بسته انجام می‌دهد. متخصص طب فیزیکی و توانبخشی جراحی انجام نمی‌دهد و درمان‌هایش کاملاً متمرکز بر تمرین، تزریقات غیرجراحی، لیزر و الکتروتراپی است.

۲. ماندگاری عمل تعویض مفصل زانو یا لگن چقدر است؟

پروتزهای مدرن مورد استفاده در جراحی‌های تعویض مفصل زانو و لگن، در صورت رعایت وزن مناسب و پرهیز از کارهای پرفشار سنگین، عموماً بین ۱۵ تا ۲۵ سال عمر مفید دارند.

۳. برای کمردرد اول باید به جراح مغز و اعصاب برویم یا ارتوپد؟

اگر کمردرد ناشی از ستون فقرات، بیرون‌زدگی دیسک یا تنگی کانال باشد، هر دو تخصص (فوق تخصص ستون فقرات ارتوپدی و جراح مغز و اعصاب) صلاحیت علمی و تجربی کامل برای تشخیص و درمان آن را دارند.

۴. آیا معاینه ارتوپدی تحت پوشش بیمه پایه و تکمیلی است؟

بله؛ هزینه ویزیت و خدمات جانبی مانند گچ‌گیری، آتل‌بندی و جراحی‌های بستری طبق تعرفه‌های وزارت بهداشت تحت پوشش بیمه‌های تأمین اجتماعی، سلامت و کلیه بیمه‌های تکمیلی قرار می‌گیرند.